15 Nov 2017

CHIẾU SÁNG KHU BẾP

Đa phần gia đình Việt Nam trước đây chưa nhận thức đúng về dùng đèn và cách bố trí ánh sáng trong không gian bếp. Điều kiện lấy ánh sáng trời cho bếp vốn ít ỏi do các eo hẹp về diện tích, lại thêm quan niệm bếp là “khu phụ” nên cách dùng đèn ở đây thường khá chung chung và không được chăm chút đúng mức.

bep1

Việc phối kết chiếu sáng với bề mặt vật liệu hoàn thiện bếp như kính, đá bóng, tủ kệ... giúp tạo nên hiệu quả không gian sáng đẹp và tiện nghi

Trên thực tế, ánh sáng trong bếp và phòng ăn ảnh hưởng trực tiếp đến cảm hứng nấu nướng, màu sắc của món ăn, khẩu vị của người ăn, không khí gia đình… và góp phần không nhỏ vào tính tiện nghi cũng như thẩm mỹ chung của toàn ngôi nhà. Có khá nhiều quan niệm chưa thống nhất về cách tổ chức chiếu sáng không gian bếp, đa phần xoay quanh các vấn đề: chiếu sáng theo công năng, theo thẩm mỹ, theo k

Với những ai theo “chủ nghĩa công năng” và đặt tính kinh tế, tiết kiệm lên hàng đầu thì việc bố trí chiếu sáng gian bếp khá... phức tạp bởi chính tính phong phú trong hoạt động ở bếp kéo theo nhiều cách thức chiếu sáng khác nhau. Chiếu sáng chung cho toàn căn phòng, chiếu sáng riêng cho khu vực bàn ăn, khu vực soạn, rửa, gia công... và các chiếu sáng phụ khác trên tường, khu vực sàn nước (nếu có). Chính suy nghĩ thuần túy công năng như vậy dẫn đến cách bố trí đèn trong gian bếp dễ rơi vào tình trạng “thiếu đâu (thì đặt) đèn đó”, tức là ngay chỗ bồn rửa có một bóng neon, ngay trên tường gần bàn ăn có thêm một bóng neon 1,2m nữa là... đủ. Còn kiểu bố trí bếp chỉ có vài bóng đèn áp trần và neon trên tường “cho tiết kiệm“ thì chắc chắn khó có thể đem lại thẩm mỹ và giá trị sử dụng tốt cho bếp.
Còn ở những ngôi nhà gia chủ chuộng các bài trí nội thất theo gu thẩm mỹ nhất định, ví dụ cổ điển chẳng hạn, thì giữa gian bếp hay có một bộ đèn chùm, trên tường có 2 cái đèn áp vách cũng kiểu uốn lượn hoa lá để “đồng bộ” với toàn nhà cho dù không bao giờ bật. Kiểu chiếu sáng gian bếp như vậy rất dễ nhận ra nhược điểm khi đi vào sử dụng, đa phần phải gắn thêm đèn tường hoặc đèn tủ treo thì bàn bếp mới đủ sáng, vì các kiểu đèn trang trí thường hạn chế về ánh sáng sử 
dụng, trong khi không gian bếp có những chỗ cần sáng rõ như nơi gia công hay rửa chén mà lối chiếu sáng cổ điển hoặc chiếu sáng hiện đại nhưng mờ ảo (đèn hắt, đèn led dây chạy gầm tủ...) không đủ cường độ. 

bep2

 

Các nhà thiết kế nội thất bếp chuyên nghiệp luôn khẳng định: khu vực bếp cần có ánh sáng chuẩn cho các công năng cụ thể, đồng thời song hành một hệ thống chiếu sáng mỹ thuật để gia tăng giá trị không gian, nhất là với hệ thống thiết bị làm bếp ngày càng hiện đại và đồng bộ hơn. Ngoài ra yếu tố kết hợp bếp với quầy bar, bàn ăn cũng khiến cách chiếu sáng không gian liên hoàn này mang tính trưng bày và tiếp đón khách, chứ không chỉ là một “xó bếp” khuất nẻo tù mù như thuở trước. Căn cứ vào vị trí mở cửa và lượng ánh sáng tự nhiên mà bếp nhận được vào ban ngày để có thể gia giảm số lượng đèn nhiều hay ít. Tuy nhiên, có những vị trí và bộ đèn cơ bản không thể thiếu, tương ứng với công năng sử dụng trong quy trình nấu nướng, đó là đèn tại khu vực bàn ăn, bàn soạn, bồn rửa, đèn dưới kệ bếp và đèn chiều sáng chung cho khu vực trung tâm.

Với những ngôi nhà có phần thiết kế - gia công lắp đặt hệ thống tủ kệ bếp hoàn chỉnh thì rất cần một hệ thống chiếu sáng tương ứng, nghĩa là bản vẽ thiết kế điện và chiếu sáng ban đầu có khả năng phải điều chỉnh khi bước vào giai đoạn đặt hàng làm hệ thống tủ bếp. Do vậy các kiến trúc sư hay khuyến cáo gia chủ nên tham khảo và phác thảo cùng nhà chuyên môn ngay từ đầu nhu cầu và “dây chuyền hoạt động” trong bếp của mình: có dùng đảo bếp không, sử dụng tủ lạnh loại lớn hay nhỏ, bàn ăn cho mấy người, có sàn nước hoặc dùng bồn rửa chén loại lớn hay vừa đủ, quy trình làm bếp có gì cần lưu tâm... để nhà thiết kế hoạch định chính xác không gian và cách chiếu sáng trong không gian bếp. Từ đó, sẽ tính toán cụ thể cho mỗi khu vực cần loại ánh sáng nào: ánh sáng tổng hợp, ánh sáng điểm tập trung, hay ánh sáng trang trí. 

Ánh sáng tổng hợp và bao quát thường dùng cho cả căn phòng, ánh sáng tập trung dùng ở nơi người nội trợ thực hiện công việc chủ yếu, còn ánh sáng trang trí thì có thể “rải” ở các vùng chung quanh như đèn hắt khu trần, đèn tường hành lang dẫn vào bếp, hay đèn rọi tranh gần bàn ăn...Nếu gia đình có thói quen hay bàn luận tụ tập quanh chiếc bàn ăn như kiểu họp gia đình thì có thể đèn treo bên trên là không đủ, mà cần cả hệ thống đèn âm trần và đèn tường cho khu vực này để dễ điều chỉnh và sử dụng thuận tiện hơn. Nếu được sử dụng một cách hiệu quả, những ánh đèn phía dưới tủ bếp có thể soi sáng cho bề mặt đá granite hay cẩm thạch của bàn bếp. Chiếu sáng còn mang lại hiệu quả làm cho thức ăn trông hấp dẫn hơn.

Những bóng đèn trần gắn ngay trên đầu người nấu bếp sẽ tạo ra bóng đổ che khuất chỗ nấu nướng. Những bóng đèn neon dài gắn dưới dầm đà thường chỉ giải quyết việc chiếu sáng chung mà không đóng góp gì cho khung cảnh nội thất bếp, thậm chí còn làm giảm vẻ đẹp bề mặt của hệ thống tủ kệ. Để khắc phục các nhược điểm đó, nên lưu tâm lắp đèn bên trong và bên dưới tủ bếp treo, cũng như sử dụng đèn của máy hút khói khử mùi, đèn rọi trong quầy đựng đồ, đèn led dưới chân tủ... để tăng sáng hợp lý cho mặt phẳng bàn bếp và tủ kệ, nơi thao tác chính khi làm bếp, giảm thiểu việc người nấu nướng bị sấp bóng do đèn khuất sau lưng hoặc ở trên cao quá. Phía trên bàn ăn cần bố trí đèn chuyên dụng với độ thòng xuống của đèn (tính từ trần) trong khoảng từ 1-1,2m (khi trần bếp cao từ 3,4-3,7m) để ánh sáng sẽ tập trung vào bàn ăn và có độ lan tỏa vừa đủ, soi sáng đồ ăn chứ không phải làm chóa mắt người ngồi ăn. Nếu phòng ăn có đóng trần, nên dùng thêm ánh sáng âm, ánh sáng gián tiếp tạo sự lan tỏa đều và rộng, không bị gay gắt như ánh sáng rọi trực tiếp.

bep3

Đèn thả nơi bàn ăn, quầy bar giúp định vị không gian tốt hơn và là điểm nhấn đáng kể cho khu bếp ăn

Đèn lon hoặc đèn led âm trần hiện nay là lựa chọn phổ biến cho ánh sáng bao quát, đem lại ánh sáng đầy đủ và ổn định mà nếu tính toán phối hợp với bộ điều chỉnh quang thông để được nhiều cấp độ sáng thì sẽ giúp căn bếp trở nên tiện dụng hơn trong nhiều công việc khác nhau. Đèn huỳnh quang áp tường hay gắn trần cũng là giải pháp tốt và phổ biến nhưng còn tùy thuộc vào độ cao và diện tích căn bếp. Loại đèn này giúp tiết kiệm điện năng sử dụng nhưng về mặt thẩm mỹ thì khó có thể làm đẹp cho tường và trần, đồng thời độ chớp tắt của ánh sáng có thể ảnh hưởng mắt. Khu vực bếp lò và bồn rửa bát đòi hỏi được chiếu sáng vừa đủ tầm thấp để có thể nấu nướng và dọn dẹp hiệu quả, an toàn, do đó dạng đèn neon hay led chạy ngay dưới tủ treo, tức là cao khoảng 1,6m-1,75m so với sàn nhà là đủ sáng và hiệu quả sử dụng tốt. Đèn treo ngay trên đảo làm bếp cũng có một vị trí riêng, nó giống như một thành phần độc lập và tạo nên nét đẹp nội thất, đặc biệt ở những nhà có gian bếp lớn, không gian bị “loãng” nếu thiếu đèn thả. 
Khi trong gian phòng ăn hay bếp có treo tranh ảnh, nên dùng đèn rọi loại đơn, đôi hay đèn gắn trên ray có thể trượt, xoay theo các hướng mong muốn để điều tiết vùng chiếu sáng. Những loại đèn rọi ngược dùng trong các không gian có trần nhà thấp hoặc trần dốc nghiêng, đèn hắt ngược lên trần hay tường khiến ánh sáng phản chiếu gián tiếp trở lại bớt gay gắt và ấm áp hơn, góp phần tạo nên cảm giác giãn rộng không gian. Đối với bóng đèn tròn (nguồn ánh sáng khá nóng và chói) nên có chụp đèn cho ánh sáng phân tán bớt, đỡ có hại cho mắt, tăng tính thẩm mỹ cho không gian bếp ăn.

Dĩ nhiên, một gian bếp đẹp và ấm cúng, trang nhã luôn cần sự phối hợp đồng bộ giữa thiết kế tủ kệ, vật dụng, màu sắc và chiếu sáng trên cơ sở cấu trúc không gian cụ thể và nhu cầu của mỗi gia đình. Và lưu ý nhỏ: cho dù có thiết kế lung linh theo mẫu mã ở đâu chăng nữa, thì gian bếp gia đình không thể tương tự với bếp nhà hàng, hay bar cà phê được. Đó vẫn là những mảng ánh sáng tươi rõ, thoải mái và gần gũi với thói quen nấu nướng cũng như ăn uống mà mỗi gia chủ cần hiểu rõ nhà mình hơn ai hết để gia giảm cho vừa vặn, hài hòa.

bep4

Các khu vực bếp nấu và bồn rửa cần đèn tập trung, trong khi toàn bộ hệ thống kệ tủ bếp cần đèn bao quát để đảm bảo sáng rõ trong quá trình thao tác 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống

Bài KTS Thái Hoàng Dưỡng ảnh V.N, TL KT&ĐS

Theo: TC Kiến Trúc & Đời Sống